Ticarətin şərtləri və əsası (1)
Hikmət əhli şəxslər buyurur ki:
Ticarətdə üç şərt vardır: Keyfiyyət, qiymət və şirin dillə gülər üz. Keyfiyyət və insan əhəmiyyətli olduğu kimi, qiymət də əhəmiyyətlidir. Ticarətin durğunlaşdığı bir dövrdə, Əbdürrəhman min Avf həzrətləri gündə min dəvə satardı. Aldığı qiymətə verər, yüyənləri ona qazanc qalardı. Yüyənin dəyəri çox olmasa da, miqdarı çox olunca, satıldığında əldə edilən qazanc çox olurdu.
Ticarətdə yığım zərərlidir. Bir tacir pulu yığsa, o tacir silinər gedər. Tacir, pulu işlədən insandır. Pulu çevirməyən, pulu altına çevirən, pulu torpağa yatırdan, ticarət edə bilməz. Başqa şeylər etsə də, böyük tacir ola bilməz.
Axan su, təmiz, qidalı sudur. Axan pul, təmiz, qidalı puldur. Axan pul, az karla çox iş edib, pulu çox çevirməkdir. Bəzi çox böyük tacirlərin müvəffəqiyyətlərinin tək səbəbi, pulu çevirmələridir. Aldığını vədəli alarlar, satdığını cüzi karla nağd satarlar, amma çox satarlar. Çox satıb distributivdən qazandığı kimi, həm anbar xərcindən, həm də inflyasiyanın zərərindən xilas olmuş olarlar, çünki emalatda xam maddənin gözləməsi, satıcıların əlində də məhsulun gözləməsi, hər saat onun zərərinədir.
Axır zamanda, ticarətə söykənməyən, gəlir qaynaqları möhkəm olmayan heç bir işə girməmək lazım, çünki zaman, macəra zamanı deyil.
İdarədə faydalı olmaq iki şərtə bağlıdır, ədalət və mərhəmət. Sırf ədalətlə iş etsək, axirətdə zəlil olarıq. İşlənən cinayətlərə dərhal cəza verilsəydi, dünyada bir şey qalmazdı. Ədalət və mərhəmətdən imtina etməyəcəyik, amma elm, əxlaq və ixlasdan da imtina etməmək lazımdır. Etibarımızın pulumuzdan qiymətli olduğunu unutmamalıyıq.