MƏZLUM, SƏBİRLİ VƏ KİMSƏSİZ OLANLARIN ÖLÜMÜ. ŞƏHİDLƏR.
Bu insanların ölümləri eynidir. Birini deyək, digərləri də ona oxşardır. Kimsəsizlər iki cürdür: biri, uzaq iqlimdə qalıb, yanında qohumu və tanıdığı olmayandır. Biri də, öz məkanında yoxsul olub, heç kəsin mərhəmət edib yaxın durmadığı kəsdir. Belə möminlər də qəribdir və öldükdə, şəhid olurlar. Altmış yaşını keçən və beş vaxt namazını tərk etməyən də şəhiddir. [Haram işləməsi ölümünə səbəb olan, məsələn. İçki içərək zəhərlənən şəhid olmaz. Lakin haram işləyərkən başqa səbəbdən ölərsə, məsələn, bina çökərək ölərsə, şəhid olur. Qadınların, qızların üzlərindən və ovuc içlərindən başqa hər yerləri övrətdir. Örtünmələri fərzdir. Əhəmiyyət verməyən kafir olur. Başı, saçı, qolu, ayağı açıq olaraq küçəyə çıxmayan qadınlar, qızlar da şəhiddir. Allahu təalanın əmr və qadağalarına “Əhkamı-islamiyyə” deyilir. əhkamı-islamiyyəni öyrənən və uşaqlarına öyrədən ata-ana da şəhiddir.] İmanı və namazı olmazsa, şəhid olmazlar. Kafir əlində əsir olduğu halda ölən müsəlman şəhiddir. Zülm, işgəncə edilərək öldürülən kafir şəhid olmaz. Kafir olaraq ölən, əsla Cənnətə girməz.
Bu insanlar başlarını ölüm yastığına qoyduqları zaman göylərin qapısı açılar və yerə o qədər mələk enər ki, sayını ancaq Allahu təala bilər. Onların əllərində nurdan tac və Cənnət geyimləri olar. O insanın canını hörmətlə dəvət edərlər. Haqq təala bu halı Fəcr surəsinin sonunda bəyan etmişdir.
Üzünü dərgah-izzətə tutub: “Ey mənim məbudum! Nə ki ömrüm olsa, bir şeyə ümid bağlamadım, yalnız həzrətinə. Kimsəyə boyun əymədim. Dünya hiyləsinə, din düşmənlərinə aldanmadım. Ya Rəbb! İndiki halda səndən ümidim budur ki, cəmi ümməti Muhammədi (sallallahu təala aleyhi və səlləm) əfv və məğfirət edəsən”, deyə dua edib yalvaran da şəhiddir.
O mələklər, bu insanları Cənnət geyimlərinə bürüyərlər. O anda, Haqdan nida gələr: “Cənnətə aparın! Çünki dünyada, hamıdan çox namaz qılardı və qonağı sevər, təqsirləri bağışlayar, Allahdan əfv diləyərdi. Məni çox zikr edərdi. Övrət yeri açıq olaraq bayıra çıxmazdı. Özünü haramlardan təmizləyərdi. Peyğəmbərlərə və islamiyyətə itaət edərdi.”
İnsanın dünyada etdiyi xeyir və şərləri yazan, çiynindəki iki mələk deyər: “Ya Rəbb! Bizi dünyada bu quluna müvəkkil etdin. Bu anda icazə ver, bu qulunun canı ilə göylərə çıxaq.” Xitab-ı izzət buyurar: “Siz onun qəbrinin yanında durun, təsbeh və təkbir edib, mənə səcdə edin və savabını o quluma bağışlayın.” Onlar da, qiyamətə qədər zikr və təsbeh edib, savabını o qulun dəftərinə yazarlar.