Untitled Document

YURDUM - XINALIQ KƏNDİ

“Xınalıqlılar” etnik qrupu Qafqazda minilliklərlə yaşamış, öz dilini, adət-ənənələrini itirməmiş, bu günümüzə qədər saxlamışdır.

Təəssüf ki bu günə qədər Xınalığın tarixini müəyyən edən heç bir arxeoloji ekspedisiya keçirilməmişdir. Bir dəfə də olsun qazıntılar aparılmamışdır.
Xınalıq tarixində maraqlı bir fakt olaraq onun səkkiz qəbiristanlığını göstərmək olar. Kənddə Giyad təpəsi deyilən yerin başından tutmuş ayağınadək, kəndin içərisindən tutmuş Rutsoş və Dəyirmançay çayının sahillərinə kimi görünən saysız hesabsız qəbirlərin tarixi bu günə qədər tədqiq olunmayıb.
Qeyd edək ki, Xınalıq qəbiristanlıqlarında qəbirlərin çoxu olduqca iri və nəhəngdir. Həm enlilik həm də uzunluq cəhətdən.

Rutsoş çayına gedərkən yolun üstündəki açıq qəbirlər buna əyani sübutdur. Xınalıqdakı qəbirlərin bəziləri 3 mərtəbəlidir. Burada qəbirlər bir birinin üzərində yerləşir. Ancaq qazıntılar qəbirlərin nə qədər qədim olmasını aşkar edə bilər.

Xınalıqda 12-ci əsrdə Əbu Müslim tərəfindən İslam dini təbliğ olunmağa başlayır. Bu gün fəaliyyət göstərən cümə məscidi də həmin dövrdə tikilir və camaat bu məscidi Əbu Müslim məscidi adlandırır. Məscidin girişində, sağ tərəfdə 2 metr yüksəklikdə yerləşən 2 müxtəlif daş üzərində “runa” yazıları həkk olunmuşdur. Yazıların təqribən 3-8-ci əsrlər arasında yazıldığını ehtimal etmək olar. Yazıların tam olaraq tərcüməsi olunmasa da, təxmini mənası günəşin doğması və yeni tarixin başlanması mənasını daşıyır. Xınalıqlılar İslam dinindən qabaq atəşpərəst olublar, oda sitayiş ediblər. Xınalıq kəndindən 4-5 km qərbdə təbii qaz çıxan bir yer var, həmin yer “Atəşgah” adlanır.