TƏLƏSKƏNLİK. (2)
İfrat və Təfrit ziyanları
Tənbəllik, bir işi gecikdirmək, sonraya saxlamaq necə pisdirsə, tələsmək də pisdir. Bunun biri ifrat, digəri təfrittir. Dinimiz orta yolu, həddi aşmaqdan uzaq olmağı əmr edir. Hədisi-şərifdə buyuruldu ki:
“Həddini aşan həlak olar.” [Müslim]
Bir kimsə israfçı olarsa buna ifrat deyilə bilər. Bir kimsə də xəsislik edərsə, buna da təfrit deyilə bilər. Dinimiz hər iki halda həddi aşmağa qadağa qoymuşdur. Furqan surəsinin 67-ci ayəti-kəriməsində israf edənlərlə xəsislik edənlər pislənmiş, ikisinin ortası olanlar mədh edilmişdir .
Tələsən ümidsizliyə düşər. Yəni tənbəllik və bezdiricilik hasil olar. Xeyirli bir işin olması üçün tələsən gecikərsə, bezməyə, ümidsizliyə düşər. Dua edər, dərhal duasının qəbul olmasını istəyər. Duası gecikərsə duanı tərk edər, məqsədindən məhrum qalar. Tələsənin ixlası, təqvası pozula bilər. Şübhəli şeylərə, hətta haramlara dala bilər.
Namaz qılarkən tələsən tadili-ərkanı tərk edə bilər. Tez oxuyarkən təcvidə fikir verməyib, səhv oxuya bilər. Ona görə təmkinli olmalı, düşünərək hərəkət etmək lazımdır. Salehlərin vəsfi Qurani-kərimdə məalən belə bildirilir:
“Onlar Allaha və axirətə inanırlar, yaxşılığı əmr edib pislikdən çəkindirməyə çalışırlar, xeyir işlərində bir-biri ilə yarış edərlər. Bax bunlar salehlərdir.” [Ə. İmran 114]
Belə xeyirli işlərin xaricində tələsmək doğru deyildir. Düşünərək hərəkət etmək və xeyirli işlərdə təmkinli olmaq lazımdır.
Hədisi-şərifdə buyuruldu ki:
“Yavaş, mülayim davranmaq Allahın quluna verdiyi böyük bir nemətdir. Tələskən olmaq şeytanın yoludur. Allahu təalanın sevdiyi şey mülayim və ciddi olmaqdır.” [Ə. Yala]
İftarda tələsmək
İftarda tələsmək və sahuru gecikdirmək, bəlkə insanın acizliyini, yeyib içməyə və ümumiyyətlə hər şeyə möhtac olduğunu göstərməkdədir. İbadət etmək də elə bu deməkdir.
Namaz borcu varsa təcili qəza etməli
Fərz namazını üzrlü səbəb olmadan vaxtında qılmamaq böyük günahdır. Təcili qəza etmək lazımdır. Zəruri işlər istisna olmaqla qəza etməyi gecikdirmək də böyük günahdır. Nafilə zəruri iş olmadığı üçün nafilə qılaraq tərk edilən qəzanı gecikdirmək dörd məzhəbdə də haramdır. [Nafilələri qılarkən qəzaya da niyyət etmək lazımdır. Həm sünnət savabı qazanmış olur, həm də namaz borcu ödənilmiş olur.] Düşmən qarşısında bir fərz namazı qılmaq mümkün olduğu halda tərk etmək, 700 böyük günah işləmək kimidir. (Umdət-ul islam)