ŞƏXSİYYƏT - LÜTFİ ZADƏ
Lütfi Zadə (əsl adı Lütfəli Rəhim oğlu Əsgərzadə) — Azərbaycan əsilli alim, süni intelellekt sahəsində qeyri-səlis məntiq (ing.fuzzy logic) nəzəriyyəsinin banisi, Kaliforniya Berkli Universitetinin professoru. Bu ali təhsil müəssisəsinin ömürlük professoru seçilmiş yeganə şəxsdir. Amerikadakı Azərbaycan diaspor təşkilatlarının fəxri sədri.
Lütfi Zadə bir çox xarici ölkə akademiyalarının üzvüdür. O, çoxlu sayda mötəbər cəmiyyətlərin və fondların mükafatlarına layiq görülmüş, medallarla təltif edilmişdir. Onlarla xarici dövlət və ictimai təşkilatların fəxri doktorudur. Lütfi Zadə dünyada əsərlərinə ən çox istinad edilən alim sayılır. Təkcə 1990-2000-ci illərdə onun əsərlərinə 36000-dən çox istinad edilmişdir.
Kaliforniyanın Berkli şəhərində “İnformasiya Texnologiyaları üzrə Zadə İnstitutu” qurulmuşdur (ing. Zadeh Institute for Information Technology, ZIFIT).
Lütfi Zadə 1921-ci ilin 4 fevral tarixində Bakıda, Rəhim Ələsgərzadə və rus uşaq həkimi olan anası Fanya Koriman Ələsgərzadənin ailəsində dünyaya gəlib. Lütfinin atası Rəhim Ələsgərzadə Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açmışdı. I Dünya Müharibəsi illərində Ərdəbildən Bakıya üz tutan Rəhim burada ticarətlə məşğul olmaq qərarına gəlir. Lütfi ilk təhsilinə Bakıdakı 16 saylı məktəbdə başlayır. Lakin 1932-ci ildə Sovet İttifaqının İran vətəndaşı olan azərbaycanlılarla bağlı qəbul etdiyi qərara görə, onlar iki yoldan birini seçməli idilər: ya, Sovet Azərbaycanında qalıb buranın vətəndaşlığın qəbul etməli, ya da ölkəni dərhal tərk edib getməli idilər. Ələsgərzadələr ailəsi İrana geri qayıtmaq qərarına gəlirlər. Bir çoxları, xüsusilə də yaxın qohumları bu addımın gələcəkdə Lütfi Zadə fenomeninin formalaşmasında böyük rolu olduğunu qeyd edirlər. Çünki, o illərdə SSRİ-də kibernetika, informatika, genetika kimi elmlərə qarşı mənfi münasibət var idi və çətin ki, belə mühitdə Lütfi Zadə öz elmi ilə irəli gedə bilərdi.
Dünya əhəmiyyətli nəzəriyyəsi səbəbinə Lütfi Zadəyə sağlığında ABŞ-ın Kaliforniya Universitetinin ömürlük fəxri professoru adı verilib. Sağlığında bu cür fəxri ada sahib olmaq dünya alimlərindən yalnız bir-ikisinə nəsib olmuşdur. Lütfi Zadə ona dünya şöhrəti qazandıran 5 kəşfin müəllifidir: “Təəssüratlar nəzəriyyəsi”, “Sistemlər nəzəriyyəsi”, “Sözlə işləyən kompüter nəzəriyyəsi”, “Optimal süzgəclər nəzəriyyəsi”, “Soft kompyutinq”.