TARİX - KOSMOSUN FƏTHİ

1961-ci il aprelin 12-i. Bu gün dünya tarixinə kosmosun fəthi günü kimi daxil olub. Həmin gün ilk insan kosmosa uçub. Təyyarəçi Yuri Qaqarin Yer kürəsi ətrafında dövr edən ilk insan olub. Qaqarinin idarə etdiyi "Vostok-1" kosmik gəmisi Yerin ətrafında saatda 27 min kilometr sürətlə dövr edib. Bu tarixi uçuş cəmi 108 dəqiqə davam etmişdi. Uçuşun ən zirvə nöqtəsi Yerdən 327 kilometr yüksəklikdə olub. Bu uçuşda onun şifrli ləqəbi "Kedr" olmuşdu. Bu şifrənin hazırlanması general Kərim Kərimova həvalə olunmuşdu.

1968-ci il martın 27-də Yuri Qaqarin və təyyarəçi-təlimatçı Vladimir Seryogin "MİQ-15" təyyarəsində təlim uçuşları zamanı həlak olublar. Yuri Qaqarinin müəmmalı ölümündən sonra ilk kosmonavtın son günləri və onun ölümünə yol açmış sonuncu uçuş barədə kifayət qədər sensasion, mübahisə doğuracaq, bəzən də heyrətləndirici fikirlər səsləndi. Yuri Qaqarin barədə, kosmosu fəth etmiş ilk insanın taleyi haqqında Rusiya Federal Kosmik Agentliyinin arxiv materiallarına istinadən maraqlı hesab etdiyimiz materialları oxucularımızla bölüşmək istərdik.

Qaqarin özünün 108 dəqiqəlik tarixi orbital uçuşunu yerinə yetirəndə cəmi 27 yaşı vardı. İlk kosmik uçuş 1961-ci il aprelin 12-də Qazaxıstandakı Baykonur kosmodromundan başladı. Yuri Qaqarin Sovet İttifaqının kosmosa göndərmək üçün seçdiyi 20 kosmonavtdan biri idi. Sonradan bu siyahı daha da qısaldılmış, orada yalnız iki nəfərin - Yuri Qaqarin və German Titovun adları qalmışdı. İki nəfərdən Qaqarinin seçilməsinə səbəb onun daha sadə ailədən çıxması idi. Qaqarin fəhlə oğlu idisə, Titovun atası ziyalı idi.

Liftlə gəminin kabinəsinə qalxmazdan əvvəl Qaqarin təbəssümlə bildirirdi: “Hə, qardaşlar, bir nəfər hamı üçün, hamı bir nəfər üçün!”. Sonrakı sözləri isə hər bir kosmonavt əzbərdən bilirdi. “Start qabağı bu dəqiqələrdə nə söyləmək olar? Mənim bütün həyatım indi gözəl an kimi görünür. Əvvəllər yaşanılan hər şey bu dəqiqələr üçün edilib. Bilirəm ki, tapşırığın məsuliyyətini anlayaraq onu daha yaxşı yerinə yetirmək üçün mən bütün iradəmi toplayacağam. Gücüm çatan hər şeyi edəcəyəm. Mən sizə, əziz dostlar, insanlar uzaq yola düşərkən həmişə bir-birinə dediyi kimi, “Hələlik” deyirəm. Mən sizləri, tanışları, tanımadıqlarımı, yaxınları və uzaqları necə də qucaqlamaq istərdim”.