Çalışmaq ibadətdir

Ruzi maaşa, mala, çalışmağa bağlı deyildir. Lakin Allah əmr etdiyi üçün çalışmaq lazımdır. Çünki, Allahu təalanın işləri səbəblər altında təcəlli edər. Adəti-İlahıyə belədir. Lakin bəzən səbəbə yapışıldığı halda iş hasil olmaya bilər. Yaxud səbəbsiz də hasil ola bilər. Bu mövzuya aid hədisi-şəriflərdən bəziləri belədir. “Ruzisinin bol olmasını istəyən sılai-rəhm (əqrəbanı və möminləri ziyarət) etsin!” [Buxari] “Ruzi üçün üzülmə, təqdir edilən [qabaqcadan ayrılmış olan] ruzi səni tapar.” [İsfəhani] “Zikrin xeyirlisi hafi [gizli] olanı, ruzinin xeyirlisi isə kafi olanıdır.” [Beyhəqı] “Allahu təala sevdiyinə ruzini kafi [çatacaq qədər] verər.” [Əbuşşeyx] “Halal qazanmaq üçün sıxıntı çəkənə Cənnət vacib olar.” [İ. Qəzali] “Ruziyə qovuşan çox həmd etsin!” [Hətib] Ruzilərin paylanması sübh namazından sonra olur. Mənəvi ruzilərin paylanması isə ikindi namazından sonradır. Bu iki vaxtda yatmamağa diqqət edilməlidir! Həmd etmək Allahu təalaya şükür etmək deməkdir. Hər nemətin Allahu təaladan gəldiyinə inanmaq lazımdır. Allahu təala Həzrəti Musaya buyurdu ki: “Verdiyim neməti məndən bilib, özündən bilməyən nemətlərin şükrünü əda etmış olar. Ruzisini öz çalışması ilə bilib, məndən bilməyən isə nemətin şükrünü əda etməmiş olar.” [İ. Qəzali]

Sual: Çox çalışmaq üçün çox qazanmaq dinə ziddirmi?

Cavab: Özünün və uşaqlarının ehtiyaclarını və borclarını ödəyəcək qədər çalışıb qazanmaq fərzdir. Hədisi-şərifdə buyuruldu ki: “Çalışıb qazanmaq fərzdir.” [Tabərani] Uşaqlarının bir illik ehtiyatını toplayacaq qədər çalışmaq mübahdır. Müsəlmanlara yardım üçün, cihad etmək üçün artıq çalışıb qazanmaq müstəhəbdir, yaxşıdır. Hədisi-şərifdə buyuruldu ki: “İnsanların ən yaxşısı insanlara faydalı olanıdır.” [Qudai] Göstəriş üçün, öyünmək üçün qazanmaq təhrimən məkruhdur. Çalışmaq ruzini artırmaz. Çalışmaq təqdir edilən ruziyə qovuşdurmağa vəsilədir. Ruzini verən Allahu təaladır. Çalışmaq səbəbə yapışmaqdır. Səbəblərə yapışmaq sünnətdir. (Əl-İxtiyar) Axirət savabı üçün, “çox qazanmaq üçün çox çalışmaq lazımdır” sözü əlbəttə həmişə xoşdur.

Qurani-kərimdə mal üçün xeyir adı verilmış və mal təriflənmişdir. Hədisi-şərifdə buyuruldu ki: “Bir zaman gələcək ki, insan dinini və dünyasını ancaq pul ilə əlində saxlaya biləcək.” [Tabərani] Dinimiz pulu deyil, pul sevgisini pisləmişdir. İbrahim əleyhissəlam Peyğəmbər olub bütə tapınmaqdan çox uzaq olduğu halda, “Ya Rəbbi, məni və övladlarımı bütə tapınmaqdan qoru!” deyərək dua etmişdir. Bütdən məqsəd pul sevgisidir. Deməli, pulu sevmək bütə tapınmağa bənzədilmişdir. Hədisi-şəriflərdə buyuruldu ki: “Pula tapınan həlak oldu.” [Tirmizi] “Qızıl və gümüşün [pulun] quluna lənət olsun!” [Tirmizi] “Pula könül vermək sizdən əvvəlkiləri məhv etdiyi kimi sizi də məhv edə bilər.” [Tabərani] “Bir zaman gələcək ki, qayğısı mədə, şərəfi mal, qibləsi qadın, dini pul olan kimsələr çıxacaq. Bunlar xalqın şər olanlarıdır.” [Süləmi] Hədisi-qüdsidə buyuruldu ki: “Haqq təala buyurdu ki, “Ey dünya mənə qulluq edənə qulluqçu ol! Sənə qulluq edən də sənin qulluqçun olsun.” [Əbu Nuaym]