Hüdayi yolu

Əziz Mahmud Hüdayi həzrətləri (1541-1628) xocası Üftadə həzrətlərinin vəfatından sonra, Xoca Səadətdin Əfəndinin tövsiyələrinə tabe olaraq Bursadan İstanbula köçür. Fateh Mədrəsələrində fiqh, hədis, təfsir... dərslərini tədris edir. Üsküdarda bir ərazi alaraq dərgah qurur. İstanbullular axın-axın dərslərinə və söhbətlərinə qatılırlar. Ad-sanı həy yerə yayılır. Düz 4 sultan (3-cü Murad, 1-ci Əhməd, 2-ci Osman və 4-cü Murad Xan) qapısına qədər gəlirlər. Gün gəlir dərgahı Haqq aşiqlərinə çatmır və dərslərinə Sultanəhməd məscidində davam etdirir.

Sultanəhməd məscidinin açıldığı gün Cümə xütbəsini oxumaq vəzifəsi verilir. Lakin o gün dəniz qabına sığmaz, dalğalar keçid verməz olur. Hüdayi həzrətləri fırtınaya məhəl verməz və Bəsmələ çəkərək hərəkət edər. Gəminin keçdiyi yerlər sakitləşər. Tələbələri də tuneli keçər kimi arxasından təqib edərək Boğazı keçərlər. Vaxtaşırı Üsküdarlı qayıqçıların fırtınalı havalarda əmin olaraq istifadə etdiyi bu yola Hüdayi yolu deyilir.

Hüdayi həzrətləri bir gün saraydadır. Söhbətin arxasından namaz vaxtı gələr və dəstəmaz almaq istəyər. Sultan Əhmən Xan kuzə ilə su tökər, şəhzadələr səccadələri sərərlər, Validə sultan pərdənin arxasında dəsmal hazırlayar. Qadıncığaz: “Ah. Mübarəkin bir kəramətini görsəydim” deyər. Bu hal həzrətə məlum olur və deyər:

“Heyrət! Bəziləri hələ də kəramət görmək istəyərlər. Böyük xəlifə bizim kimi bir qərib adama kuzə ilə su tökər, möhtərəm anaları dəsmal hazırlayar. Bundan böyük kəramət olarmı?”

Bir gün Padşah ondan dua istəyər. Buyurar ki:

“Ya Rəbb! Bizi sevənlər dənizdə boğulmasınlar, qocaldıqları zaman möhtac olmasınlar, imanlarını qurtararaq ölsünlər və öləcəklərini bilsinlər!”