Səbəblərə yapışmaq dinimizin əmridir

Hər şeyi yaradan, edən tək Allahu təaladır. Bir şeyi yaratmaq üçün başqa bir məxluqunu vasitə və səbəb etməsi Allahu-təalanın adətidir. Allahu təalanın bir şeyi yaratmağını istəyən o şeyin yaradılmasına vasitə olan səbəbə yapışmalıdır. Peyğəmbərlər həmişə səbəblərə yapışmışdır. Allahu təala səbəbə yapışmağı tərifləyir. Peyğəmbərlər səbəblərə yapışmağı əmr edir. Dünyadakı hadisələr də səbəbə yapışmanın lazım olduğunu göstərir.

Bir şeyə qovuşmaq üçün o şeyin səbəbinə yapışılar. O səbəbi o şeyə səbəb edənin, insanın o səbəbə yapışmasını təmin edənin və o səbəbə yapışdıqdan sonra o şeyi yaradanın həmişə Allahu təala olduğuna inanmaq lazımdır. Belə inanan bir şəxs bu səbəbə yapışmaqla o şeyə qovuşduğunu deyə bilər. Bu sözü o şeyi səbəbin yaratdığı demək deyil. Allahu təalanın o şeyi bu səbəblə yaratdığı deməkdir. Məsələn, “İçdiyim dərman ağrımı kəsdi”, “Seyid Nəfisə həzrətlərinə əhd edincə xəstəm yaxşı oldu”, “Çorba məni doyurdu”, “Su hərarətimi apardı” sözləri bunların həmişə vasitə olduğunu göstərir. Bunun kimi danışan müsəlmanların yuxarıda bildirdiyimiz kimi, inandığını düşünmək lazımdır. Belə düşünənə kafir deyilməz. Bəziləri də diri olandan, yanında olandan bir şey istəməyin caiz olduğunu deyir. Bir-birlərindən və hökumət məmurlarından çox şey istəyirlər. Vermələri üçün yalvarırlar. Uzaqda olandan və ölüdən istəməyin şirk olduğunu, diridən istəməyin şirk olmadığını deyirlər. Əhli-sünnət alimləri isə biri şirk olmadıqda, o birinin də şirk olmadığını deyir. Aralarında fərq olmadığını bildirirlər.

Səbəblər üç qisimdir. İslam alimlərinin böyüklərindən Muhamməd Məsum həzrətləri “Məktubat” kitabında buyurur: Səbəblərə yapışmaq təvəkkülə zidd deyil. Çünki səbəblərə təsir etmək qüvvəsini də Allahu-təala verir. Səbəblərə yapışarkən, səbəblərin təsirini Allahu-təaladan bilib və Ona güvənmək lazımdır. Təsir etdikləri təcrübə edilən səbəblərdən yapışmaq təvəkkül etmək deməkdir. Təsiri bilinməyən, ümid də edilməyən səbəblərə yapışmaq təvəkkülə uyğun deyil. Təsiri qəti olan səbəblərə yapışmaq lazımdır, hətta vəzifədir. Atəş yandırıcıdır. Atəşə yandırmaq xüsusiyyətini və təsirini verən Allahu-təaladır. Ac olanda qida, təam yeyib qidaya doyurmaq təsirini Allahu-təalanın verdiyinə inanmalıyıq. Faydalı təsiri qəti olan belə səbəbləri istifadə etməyərək zərər hasil olsa, Allahu-təalaya itaət etməmiş olarıq. Ona qarşı gəlmiş olarıq.

(davamı sabah)