Səbəblərə yapışmaq dinimizin əmridir

Səbəblər üç qisimdir: Təsiri görülməmiş, eşidilməmiş səbəbləri istifadə etmək caiz deyil. Təcrübə edilmiş, faydalı təsir etdikləri aydın olan səbəbləri istifadə etmək vacibdir. Bunları tərk etmək günahdır. Təsirləri şübhəli olan səbəbləri istifadə etmək vacib lazım olmasa da, caizdir. Allahu-təala mühüm olan işləri görmədən əvvəl bunları təcrübəli, məlumatlı kəslərlə məşvərət etməyimizi, bundan sonra o işləri görməyimizi, edərkən də Allahu-təalaya təvəkkül etməyimizi, nəticəni Ondan gözləməyimizi əmr edir. Məşvərət etmək səbəbə yapışmaqdır. Bu əmr faydalı səbəbə yapışmağın vacib olduğunu və səbəbin təsirini Allahu-təaladan gözləməyin lazım olduğunu bildirir.

Axirət işlərində, yəni ibadət və taat etməkdə təvəkkül olmaz. İbadətləri etməyimiz, buna görə çalışmağımız əmr olundu. Axirət işlərində təvəkkül etmək deyil, qorxmaq və ümid etmək lazımdır. Bu əmrləri etmək, bunların qəbul olunması və savab verilməsi üçün Allahu-təalanın mərhəmətinə və lütfkarlığına etimad edib güvənmək lazımdır. Əmrləri yerinə yetirmək və qadağanlardan çəkinmək qulluq vəzifəsidir.

İnsan təsəvvüfdə nə qədər irəliləyərsə irəliləsin, kamala gəlsin, ilahi kurba qovuşsun, bədəni ilə ruhu məxluq olmaqdan xilas ola bilməz. Allahu-təaladan başqa hər şey hədisdir, məxluqdur. Var olmadan əvvəl yox idilər. Sonra da yox olacaqlar. Müsəlman olmaq üçün belə inanmaq lazımdır.

Axirətdə əzabdan xilas olmaq üçün əhli-sünnə alimlərinin bildirdiklərinə inanıb tabe olmaq lazımdır. Bu kitablara uyğun gəlməyən kəşflər, kəramətlər heç bir işə yaramaz. «c. 1 m. 182»