ŞƏXSİYYƏT - ƏLİŞİR NƏVAİ

1441-ci ildə Heratda doğuldu. Atası Sultan Əbu Səidin vəziri Kiçkine Bəxşi idi. Əli Şir Nəvainin ilk təhsilini atası verdi. Daha sonrakı təhsilinə Xorasan və Səmərqənddə davam etdi.

Sultan Hüseyn Baykara ilə məktəb yoldaşı idi. Hətta oxuyarkən aralarında kim dövlət idarəsinə keçsə digərini unutmamaq üzrə sözləşmişdilər. Sultan Hüseyn Baykara, Heratda rəhbərliyin başına keçincə sözləşdikləri kimi Əli Şir Nəvaini axtardı. Onun Səmərqənddə olduğunu öyrəndi və Mavəraünnəhir Məliki Əhməd Mirzəyə bir məktub yazaraq Əli Şir Nəvaini ona göndərməsini istədi. Əli Şir Nəvai, Əhməd Mirzənin adamları tərəfindən Herata aparıldı. Sultan Baykara onu əvvəl möhürdar etdi daha sonra vəzirlik vəzifəsinə təyin etdi. Vəzifəsi əsnasında bol bol kitab oxumaq, elm ətraflarıyla söhbət etmək və araşdırma etmək imkanı tapan Əli Şir Nəvai, bir müddət sonra işindən sıxılmağa başladı. İstefasını Hüseyn Baykaraya təqdim etdisə də qəbul edilmədi. Əksinə Əstərabad Qubernatorluğuna təyin edildi. Əli Şir Nəvai, qubernatorluq vəzifəsində çox dayanmadı və 1490-cı ildə ayrıldı. Qubernatorluq vəzifəsindən ayrıldıqdan sonra elm və sənət mövzularında fikrini cəmləyən Əli Şir Nəvai, 1501-ci ildə doğulduğu şəhər olan Heratda vəfat etdi. Şerlərini Türkcə və Farsca yazan Əli Şir Nəvai, Ərəbcəni də çox yaxşı öyrənmişdi. Məşhur elm adamlarından Molla Cami (rahmətullahi aleyh), onun şeir yoldaşlarındandır. Kaşqarlı Mahmuddan sonra Türk dilinə ən böyük xidmət edən adam olaraq tanınan Əli Şir Nəvai, Muhakemet-ül Lüqateyn adlı kitabında Türkcə ilə Farscanı müqayisə edərək bir çox yerdə Türkcənin üstünlüyünü müdafiə etmişdir. Nəvai, bu kitabını Türkcəni buraxaraq əsərlərini Farsca verənlərə ithafən yazmışdır. Əli Şir Nəvai, Türkcə yazdığı şeirlərində Nəvai, Farsca yazdığı şeirlərində isə Fani mahlaslarını istifadə etmişdir. Əli Şir Nəvainin dördü Türkcə, biri də Farsca olmaq üzrə beş ayrı divanı vardır. Türkcə divanlarının ümumi adı Həzzənin-ül Maanidir. Türkcə divanlarını, Qaraibüs-Sağir, Nevadir-üş Şebab, Bedayi-ül Vasat və Fevaidül- Kiber adları altında yazmışdır. Beş məsnəvisindən meydana gələn Hamsesi ilə Türk ədəbiyyatında Nizami Gəncəvidən sonra ilk xəmsə yazan Əli Şir Nəvainin divanlarından xaric 18 ayrı əsəri daha vardır.