SÖHBƏT - İSLAM ALİMLƏRİ VƏ QƏRBLİLƏR

Orta şərq mütəxəssisi Fransız Roger Foehrle "L`İslam pour les Profs" "Müəllimlərə İslam" adlı kitabında Avropada İslam və Müsəlmanlar haqqında bunları yazır:

"Əbu Bəkir-Razi (vəfatı 935) zamanının tibb elmini 30 cildə yığdı. Özü də 100-ə qədər tibbi əsər yazdı. 18-ci əsrə qədər bunların 40 dəfə yeni çapı edildi. Əsrlərlə Avropa universitetlərində oxuduldu. Razi xüsusilə çiçək və qızılca xəstəlikləri üzərinə yazdığı əsər ilə məşhur oldu. Həkim İbni Sina da bir tibb ensiklopediyası nəşr etdi. Bu ensiklopediya keçən əsrə qədər Avropa universitetlərində dərs kitabı olaraq oxuduldu. İbnəl-Katip (vəfatı 1374) vəbanın toxunma ilə bulaşdığını kəşf etdi və Əli ibn İsa göz xəstəlikləri və müalicə şəkilləri haqqında ixtiralar etdi. Misirli həkim İbni Nəfs də qan dövranı üzərinə ilk sınağı etmişdir. Bu səviyyədəki bilgilərə Avropa ancaq 1700-cü illərdə çata bildi.

9-cu əsrdə belə həkim ola bilmək üçün xüsusi imtahanlardan keçmək lazım idi. Dərman sənəti o qədər inkişaf etmişdi ki, 1200-cü illərdə Malaqada botanik İbn əl-Baytar 1400 fərqli dərman adını qeydlərə keçirmişdi. Endülüsdə həm insanlar, həm də təşkilatlar dərman ehtiyacını əczaxanalardan təmin edərdi. Ərəb Astronomları ay və planetlərin istiqamətlərini təsbit edəcək qədər müvəffəqiyyətli işlər görmüşdür.

Məd-Cəzir, çaylar, göy qurşağı, səhər qırmızılığı mövzularında da çox erkən gerçəkləşdirilən elmi çalışmalara rast gəlirik. Min illərlə Müsəlman göy alimlər yer üzünün kürə şəklində olduğunu kəşf etmişdilər. Kopernik və Keplər çalışmalarını bu kəşflərdən hərəkətlə icra etdilər.

1400-cü illərdə Müsəlman xəritəçilər Sicilya və Mayorkada dəniz yolu üçün xəritə çizərkən rəqibləri yoxdu. Atlas Ərəbcə bir kəlimədir. Vasco de Qamma dəniz yoluyla Hindistana gedərkən yanına Müsəlman yol göstərici İbni Məcidi aldığında nə edəcəyini bilirdi. Onun bütün bilgisindən faydalandı. Bu səyahət yolu ilə Hindistan yolu Avropaya açılmış oldu."